De muziek
Pachelbels Canon: de loopende baslijn die iedereen kent
Drie violen boven een steeds terugkerende bas, een onbekende datum en een opname uit 1968 die het stuk beroemd maakte: het verhaal van een befaamd werk.
Reserveer mijn plaatsen ↗Kort antwoord
Pachelbel schreef de Canon voor drie violen met een basso continuo en combineerde hem met een gigue. Niemand kent het jaar, aldus Wikipedia, al lopen de voorstellen van 1680 tot 1706; druk verscheen in 1919, en de opname van Jean-François Paillard uit 1968 maakte er een favoriet van. Een steeds terugkerende bas van acht akkoorden, de Romanesca genaamd, loopt eronder door. De concertpagina van Florence noemt Pachelbel onder de uitgevoerde componisten, en in een strijkensemble hoort u de drie vioolpartijen na elkaar invallen.
Pachelbels Canon in het kort
| De feiten, volgens Wikipedia | |
|---|---|
| Bezetting | Drie violen en basso continuo |
| Metgezel | Een gigue, in D majeur, als Canon en Gigue |
| Datum | Onbekend; suggesties lopen van 1680 tot 1706 |
| Voor het eerst gedrukt | 1919, door Gustav Beckmann, zonder de gigue |
| De boom | Een langzamere opname uit 1968 door Jean-François Paillard |
| De bas | Een achtakkoordpatroon dat bekendstaat als de Romanesca |
Wat een kanunnik is
Een canon is een stuk waarin één melodie wordt nagebootst door andere stemmen die later invallen. Wikipedia beschrijft Pachelbels stuk als een unisono-canon in drie partijen boven een grondbas in een vierde partij. De drie violen spelen dezelfde melodie, elk een paar maten na de vorige, terwijl de bas eronder steeds weer zijn korte patroon herhaalt. Het resultaat is een textuur die zich opbouwt zonder dat iemand hoeft te versnellen: er komen steeds meer stemmen bij, dezelfde ideeën spiralen hoger en hoger, en het effect is hypnotiserend en rustig.
De bas die nooit weggaat
De repetitieve baslijn impliceert een opeenvolging van acht akkoorden, die Wikipedia in D majeur vermeldt als D, A, B mineur, Fïs mineur, G, D, G en A, en die het een patroon noemt dat bekendstaat als de Romanesca. Een dergelijke repetitieve bas wordt een ground bass genoemd, en barokcomponisten gebruikten hem als raamwerk waaraan ze variaties ophingen. Omdat het patroon zich herhaalt en terugkeert, kan een luisteraar het snel leren en vervolgens luisteren naar wat de violen erboven doen. De pagina merkt op dat latere nummers, waaronder pophits uit 1968 en latere decennia, dezelfde progressie hergebruikten, wat verklaart waarom de akkoordopeenvolging vertrouwd kan aanvoelen, zelfs als je de canon nooit hebt gehoord.
Een datum die niemand kent
Een verrassing is hoe weinig er bekend is over wanneer het werd geschreven. Wikipedia meldt dat de voorgestelde dateringen uiteenlopen van 1680 tot 1706, en dat het oudste bewaarde manuscript dateert uit 1838 tot 1842, ruim na het leven van de componist. De eerste druk verscheen pas in 1919, toen Gustav Beckmann de canon publiceerde zonder de gigue die erbij hoorde. Eeuwenlang was het werk een stil stuk in het repertoire, en een eeuw geleden was het een voetnoot. Die boog, van obscuriteit naar alomtegenwoordigheid, is deel van zijn charme in de concertzaal.
Hoe een opname uit 1968 alles veranderde
De pagina vermeldt dat de opname van Jean-François Paillard uit 1968, een langzamere en meer romantische interpretatie met toegevoegde obbligato-partijen, de populariteit van het stuk aanwakkerde. Daarvoor was het vooral bekend bij specialisten. Daarna werd de canon een vast onderdeel van bruiloften, films en playlists. Live-uitvoeringen door een kamerensemble keren vaak terug naar een lichtere, vluggere barokstijl, zodat dezelfde noten heel anders kunnen aanvoelen dan de langzame, weelderige versie die velen kennen. Beide ideeën naast elkaar horen is een van de stille genoegens van een concert met Pachelbel op het programma.
Waar je naar moet luisteren in Florence
De concertpagina vermeldt Pachelbel onder de componisten die door het Orchestra da Camera Fiorentina worden gespeeld, zonder te zeggen welk stuk, dus de Canon is waarschijnlijk maar niet gegarandeerd. Als hij verschijnt, let dan op de eerste viool die alleen boven de bas binnenkomt, dan de tweede die een paar maten later aansluit en de derde daarna. Het effect, in een kleine ruimte, is dat van een enkele lijn die rond een tafel wordt doorgegeven. Luister ook naar de bas: als de cellist of de continuospeler een gestage puls aanhoudt, zal de rest van het stuk daar comfortabel op rusten. Het einde is zacht, en het applaus wacht vaak even voordat het begint.
Veelgestelde vragen
Staat de Canon zeker op het programma?
De pagina noemt Pachelbel zonder een stuk te noemen, dus controleer het gedrukte programma.
Wie drukte het als eerste?
Gustav Beckmann, in 1919, zonder de gigue, volgens Wikipedia.
Waarom is het zo bekend?
Wikipedia schrijft de populariteit toe aan een opname van Jean-François Paillard uit 1968.
Wat is de Romanesca?
De naam die Wikipedia geeft aan het achtakkoordige baspatroon onder de canon.
Bronnen