Muzyka
Kanon Pachelbela: powtarzająca się linia basowa, którą znają wszyscy
Trzy skrzypce nad powtarzającym się basem, nieznana data i nagranie z 1968 roku, które uczyniło go sławnym: historia słynnego utworu.
Zarezerwuj moje miejsca ↗Szybka odpowiedź
Pachelbel napisał Kanon na trzy skrzypce z basem continuo i połączył go z gigą. Nikt nie zna roku powstania – jak podaje Wikipedia, propozycje wahają się od 1680 do 1706; drukiem ukazał się w 1919 roku, a nagranie Jean-François Paillarda z 1968 roku uczyniło go ulubieńcem publiczności. Pod wszystkim płynie powtarzająca się ośmiu akordów linia basowa, zwana Romanesca. Strona koncertu we Florencji wymienia Pachelbela wśród wykonywanych kompozytorów, a w zespole smyczkowym można usłyszeć, jak trzy linie skrzypcowe wchodzą jedna po drugiej.
Kanon Pachelbela w skrócie
| Fakty według Wikipedii | |
|---|---|
| Obsada | Trzy skrzypce i basso continuo |
| Utwór towarzyszący | Giga w D-dur, jako Kanon i Giga |
| Data | Nieznana; propozycje od 1680 do 1706 |
| Pierwsze wydanie drukiem | 1919, autorstwa Gustava Beckmanna, bez gigue |
| Boom | Wolniejsze nagranie z 1968 roku w wykonaniu Jean-François Paillarda |
| Bas | Ośmiokordowy wzór znany jako Romanesca |
Co to jest kanon
Kanon to utwór, w którym jedna melodia jest naśladowana przez inne głosy wchodzące później. Wikipedia opisuje utwór Pachelbela jako kanon unisono na trzy głosy nad basem ground na czwarty głos. Trzy skrzypce grają tę samą melodię, każda zaczynając kilka taktów po poprzedniej, podczas gdy bas pod spodem powtarza swój krótki wzór raz za razem. Efektem jest faktura, która narasta, choć nikt nie musi przyspieszać: kolejne głosy dołączają, te same idee spiralnie wznoszą się wyżej, a całość działa hipnotyzująco i spokojnie.
Bas, który nigdy nie odpuszcza
Powtarzająca się linia basu sugeruje progresję ośmiu akordów, którą Wikipedia wymienia w tonacji D-dur jako D, A, h-moll, fis-moll, G, D, G i A, i nazywa ją wzorcem znanym jako Romanesca. Taki powtarzający się bas nazywa się basem ground, a kompozytorzy barokowi używali go jako ramy, na której zawieszali wariacje. Ponieważ wzorzec się powtarza i powraca, słuchacz może szybko go przyswoić, a następnie wsłuchiwać się w to, co robią skrzypce ponad nim. Strona zauważa, że późniejsze utwory, w tym przeboje popowe z 1968 roku i kolejnych dekad, wykorzystywały tę samą progresję, co wyjaśnia, dlaczego sekwencja akordów może wydawać się znajoma, nawet jeśli nigdy nie słyszałeś kanonu.
Data, której nikt nie zna
Jedną z niespodzianek jest to, jak niewiele wiadomo o tym, kiedy powstał. Wikipedia podaje, że proponowane daty wahają się od 1680 do 1706 roku, a najstarszy zachowany rękopis pochodzi z lat 1838–1842, długo po śmierci kompozytora. Pierwsze wydanie drukiem ukazało się dopiero w 1919 roku, kiedy Gustav Beckmann opublikował kanon bez gigue, która miała mu towarzyszyć. Przez stulecia utwór pozostawał cichym punktem repertuaru, a sto lat temu był zaledwie przypisem. Ta droga od zapomnienia do wszechobecności jest częścią jego uroku w sali koncertowej.
Jak nagranie z 1968 roku zmieniło wszystko
Strona podaje, że nagranie Jeana-François Paillarda z 1968 roku — wolniejsza, bardziej romantyczna interpretacja z dodanymi partiami obbligato — rozsławiło ten utwór. Wcześniej znali go głównie specjaliści. Potem kanon stał się stałym elementem ślubów, filmów i playlist. Koncerty na żywo w wykonaniu zespołu kameralnego często wracają do lżejszego, żwawszego stylu barokowego, dzięki czemu te same nuty mogą brzmieć zupełnie inaczej niż w wolnej, bujnej wersji, którą zna wielu słuchaczy. Usłyszenie obu tych koncepcji obok siebie to jedna z cichych przyjemności koncertu z Pachelbelem w programie.
Czego słuchać we Florencji
Strona koncertu wymienia Pachelbela wśród kompozytorów wykonywanych przez Orchestra da Camera Fiorentina, nie podając jednak konkretnego utworu, więc Kanon jest prawdopodobny, ale niepewny. Jeśli się pojawi, zwróć uwagę na pierwsze skrzypce wchodzące samotnie nad basem, potem drugie dołączające kilka taktów później i trzecie tuż po nich. Efekt w niewielkiej przestrzeni jest taki, jakby jedna linia była przekazywana wokół stołu. Słuchaj też basu: jeśli wiolonczelista lub realizator continuo utrzymuje równy puls, reszta utworu spocznie na nim wygodnie. Zakończenie jest łagodne, a brawa często czekają chwilę, zanim się rozpoczną.
Najczęściej zadawane pytania
Czy Kanon na pewno jest w programie?
Strona wymienia Pachelbela bez podania utworu, więc sprawdź program drukowany.
Kto wydał go drukiem jako pierwszy?
Gustav Beckmann, w 1919 roku, bez gigue — według Wikipedii.
Dlaczego jest tak dobrze znany?
Wikipedia przypisuje rozsławienie utworu nagraniu Jeana-François Paillarda z 1968 roku.
Czym jest Romanesca?
Nazwa, którą Wikipedia nadaje ośmiodźwiękowemu wzorcowi basowemu pod kanonem.
Źródła